Barcha maqolalar

TURKIYA TARIXSHUNOSLIGIDA TURKISTON JADIDCHILIGI MUAMMOSINING O‘RGANILISHI (XX– XXI ASRLAR BOSHI)

Maqolada Turkiya tarixshunosligida Turkiston jadidchiligi muammosining o‘rganilishi IMRAD modeli asosida tahlil qilindi. Tadqiqotning manbaviy asosini Turkiya universitetlarida tayyorlangan dissertatsiyalar va ularda keltirilgan ilmiy xulosalar tashkil etadi. Maqsad – turk ilmiy muhitida jadidchilik qanday tushuntirilgani, qaysi yo‘nalishlar ustuvor bo‘lgani va Turkiston jadidlarining ta’lim, din, adabiyot, siyosat va ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi o‘rni qanday talqin etilganini ochishdan iborat. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Turkiya tarixshunosligida Turkiston jadidchiligi dastlab “usuli jadid” maktablari va Ismoil Gaspirali ta’siri doirasida talqin qilingan bo‘lsa, keyingi tadqiqotlarda Behbudiy, Munavvar Qori, Abdurauf Fitrat, Yosh buxoroliklar, matbuot, milliy uyg‘onish, diniy isloh va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot masalalari bilan bog‘liq kompleks harakat sifatida baholangan. Maqolada har bir asosiy fikr sahifasi ko‘rsatilgan satr osti iqtiboslari bilan berildi.

11
17.05.2026

BILIMLARNI SEMIOTIK TIZIMLASHTIRISHNING RIVOJLANISHI VA SHAKLLANISHI

Mazkur maqolada bilimlarning shakllanishi va rivojlanishi semiotik tizimlashtirish nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Unda bilim insonning tashqi olam haqidagi axborotni sezgi, idrok, tajriba, mantiqiy umumlashtirish va ijtimoiy kelishuv orqali belgilangan simvolik-kognitiv konstruksiyaga aylantirish jarayoni sifatida talqin etiladi. Maqolada belgi, simvol, tovush, so‘z, matn va konseptlarning paydo bo‘lishi hamda ularning bilimga aylanish mexanizmlari naturalistik, konvensional, antropologik va kognitiv yondashuvlar asosida yoritiladi. Shuningdek, bilimning genetik, sun’iy va ijtimoiy shakllari ajratilib, ularning inson tafakkuri, tajribasi, madaniy aloqalari va formal ta’lim tizimidagi o‘rni izohlanadi.

14
17.05.2026

IBN SINO ILMIY-FALSAFIY QARASHLARIDA MANTIQNING O‘RNI

Ushbu maqolada Abu Ali Ibn Sinoning mantiq ilmi sohasidagi falsafiy qarashlari tahlil qilinadi. Muallif Ibn Sinoning “Kitob ash-shifo”, “Ishorat va tanbihot”, “An-najot”, “Donishnoma” kabi asarlari asosida mantiqqa doir tushunchalar, hukmlar, xulosalar, isbotlash, dialektika va ritorikaga oid nazariy yondashuvlarini yoritadi. Shuningdek, mutafakkirning Aristotel va Forobiyga tayanib, mantiq ilmini qanday takomillashtirgani ko‘rsatib beriladi.

13
17.05.2026

YAPON TILIDAGI ONOMATOPOETIK SO'ZLAR (GIONGO, GITAIGO)NING LEKSIKO-SEMANTIK TUZILISH XUSUSIYATLARI

Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlar beshta guruhdan iborat mustaqil leksik-semantik tizimni tashkil etadi. Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlarning eng fundamental xususiyatlaridan biri — fonetik shakl bilan ma'no o'rtasidagi qonuniy, tizimli bog'liqligidir. Ushbu maqolada yapon tilidagi onomatopoetik leksikaning — xususan giongo (擬音語) va gitaigo (擬態語) kategoriyalarining leksiko-semantik tuzilish xususiyatlari tadqiq etilib, tasnif, fonosemantik izomorfizm va grammatik qo'llanish xususiyatlari misollar asosida tahlil qilinadi. Yapon tilining boshqa tillardan farqli ravishda nihoyatda rivojlangan onomatopoetik tizimga egaligi asoslanadi.

14
17.05.2026

SIYOSIY JARAYONLARDA VA XALQARO MUNOSABATLARDA SUN’IY INTELLEKT: ISTIQBOLLAR, MUAMMOLAR VA TAHDIDLAR

Maqolada zamonaviy siyosiy jarayonlarda sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanilishi tahlil qilingan. Muallif sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida katta miqdordagi siyosiy ma’lumotlarni tahlil qilish, ichki va tashqi siyosat qarorlarini qabul qilishni qo‘llab-quvvatlash, samarali harakatlar rejalarini ishlab chiqish hamda siyosiy jarayonlarni istiqbolini belgilash, maqsadli auditoriyani manipulyatsiya qilishning ijobiy va salbiy jihatlarini yoritib bergan. Sun’iy intellekt tizimlari orqali siyosiy yo‘naltirilgan algoritmlarni siyosiy jarayonlarga, shuningdek xalqaro munosabatlarda joriy etish natijasida yuzaga keladigan imkoniyatlar va istiqbollar, muammolar va tahdidlar keltirib o‘tilgan.

12
17.05.2026

TEXNOLOGIK TARAQQIYOT DAVRIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KREATIV MULOQOTNING YO‘QOLISHIDAGI FALSAFIY YONDASHUVLAR

Ushbu maqolada axborot – kommunikatsiya texnologiyalari shiddat bilan rivojlanayotgan davrda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijtimoiy muloqot jarayonlarida yuzaga kelayotgan muammolar atroflicha tahlil qilinadi. Muallif virtual dunyoga qaramlikning bolalar nutqi, dunyoqarashi va o‘zaro insoniy munosabatlariga salbiy ta`sirini falsafiy va pedagogik nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqadi. Shuningdek , maqola texnologik taraqqiyot sharoitida o‘quvchilarning jonli muloqotga bo‘lgan ehtiyojini qayta tiklash va raqamli qurilmalarda foydalanish bo‘yicha ilmiy takliflar ilgari suriladi.

98
04.05.2026

SOLIQ TIZIMINING JAMIYAT RIVOJIDAGI ROLI

Yurtimizda iqtisodiyotni rivojlantirish davrida soliqlar va ularga bo‘lgan majburiy to‘lovlar davlat xazinasining asosiy daromad manbasi hisoblangan.Soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar belgilangan tartibda undiriladi.O‘zbekiston Respublikasi bosh qomusi-mamlakat konstitutsiyasining 51 va 123-moddalarida ham fuqarolarning burch va majburiyatlaridan biri sifatida belgilangan .Soliq qonunchiligida soliq tizimi qisqaroq talqin qilinib bir xil mohiyatga ega bo‘lgan va markazlashgan pul fondini tashkil etadigan soliq boj va majburiy to‘lovlarning yig‘indisi soliq tizmi deb yuritiladi. Mazkur maqoladi soliq turlari , soliqga tortish tog‘ri va ehri soliqlar haqida fikr yuritiladi.

109
04.05.2026

DUNYOQARASH TUSHUNCHASI VA UNING FALSAFIY-LINGVISTIK AHAMIYATI

Mazkur maqolada dunyoqarash tushunchasi falsafiy, ijtimoiy va lingvistik jihatdan keng tahlil qilinadi. Unda dunyoqarashning mohiyati, tarkibiy qismlari, asosiy turlari (diniy, ilmiy va falsafiy) hamda ularning o‘ziga xos xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, xorijiy tilni o‘rganish jarayonida "tilning dunyoqarash tasviri" masalasi ingliz tili misolida tahlil qilinib, shaxs rivojidagi o‘rni falsafiy asoslab beriladi. Tadqiqotda zamonaviy jamiyatda dunyoqarash bilan bog‘liq muammolar tahlil qilinib, ularni bartaraf etishga qaratilgan takliflar ilgari suriladi.

132
04.05.2026

O‘ZBEK VA INGLIZ BOLALAR FOLKLORI LEKSIKASINING TARKIBI

Ushbu maqolada oʻzbek va ingliz tillariga xos bolalar folklorining lugʻat tizimiga xos birliklarning oʻziga xos tarkibiy tahlili amalga oshirilgan. Har ikki xalqqa xos xalq ogʻzaki ijodi namunalaridagi birliklarning ma’no koʻlami oʻrganilgan.

102
04.05.2026

VAKILLIK HOKIMIYATI – IJTIMOIY BIRDAMLIK VA HAMJIHATLIKNI TA’MINLASHNING MUHIM SHARTI

Ushbu maqola orqali vakillik hokimiyatining ijtimoiy birdamlik va hamjihatlikni ta’minlashdagi o‘rni falsafiy va ijtimoiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Tadqiqotda vakillik hokimiyatining asosiy funksiyalari, jumladan, kommunikatsiya, integratsiya, legitimatsiya, adolatni ta’minlash, ishtirokchilik va strategik vazifalari keng yoritilgan. Shuningdek, J. Habermas, Arastu va J. Roulz nazariyalari asosida demokratik jamiyatda qaror qabul qilish jarayonlarining muloqot va tenglik tamoyillariga asoslanishi asoslab berilgan. O‘zbekiston misolida parlamentning ijtimoiy barqarorlik, millatlararo totuvlik va davlat boshqaruvi samaradorligini ta’minlashdagi ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari vakillik hokimiyatining nafaqat siyosiy institut, balki jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi murakkab ijtimoiy-falsafiy mexanizm ekanligini ko‘rsatadi.

164
28.04.2026

TURKIYADA O‘ZBEK DIASPORASINING SHAKLLANISHI: NAZARIY VA METODOLOGIK YONDASHUVLAR

Mazkur maqola Turkiyada shakllangan o‘zbek diasporasini o‘rganishning nazariy konseptual va metodologik asoslarini kompleks hamda interaktiv yondashuv asosida tahlil qiladi. Tadqiqot diaspora fenomenenini klassik va zamonaviy ilmiy paradigmalar kesimida qayta talqin etib, transmilliylik, akkulturatsiya, ijtimoiy integratsiya, ijtimoiy kapital va identitet transformatsiyasi kabi fundamental tushunchalarni yagona analitik model doirasida sintez qiladi. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, diaspora tadqiqotlari global miqyosida sezilarli darajada rivojlangan bo‘lsada, Turkiya kontekstida o‘zbek diasporasi, emperik asoslangan, multi-darajali va metodologik jihatdan integratsiyalashgan yondoshuv asosida yetarlicha o‘rganilmagan. Shu bois mazkur tadqiqot mixed-methods dizayniga tayangan holda diaspora shakllanishining konseptual-metodologik modelini ishlab chiqadi. Taklif etilgan model diaspora jarayonlarini makro (strukturaviy omillar), mezo(ijtimoiy tarmoqlar) va mikro (individual daraja) o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liq dinamik tizim sifatida tushuntiradi. Tadqiqot natijalari diaspora integratsiya darajasi transmilliy aloqalar intensivligi, ijtimoiy kapital sifati va instatsional muhit bilan bevosita bog‘liqligini ko‘rsatadi.

154
28.04.2026

HELMUT PLESSNERNING FALSAFIY ANTROPOLOGIYASIDA INSONNING EKSANTRIK POZITSIYASI

Yigirmanchi asr falsafiy antropologiyasi tabiiy va madaniy fanlarning jadal rivojlanishi davrida inson tushunchalaridagi inqirozga javoban paydo bo'ldi. Ushbu maqolada ushbu sohaning asoschilaridan biri Helmut Plessnerning inson mavjudligining asosiy xususiyati sifatida ekssentrik pozitsiyalilik tushunchasiga asoslangan asosiy g'oyalari ko'rib chiqiladi.

148
21.04.2026