Barcha maqolalar

TERMAL YORDAMIDA OLINGAN CDTE YUQORI PLYONKALARINING OPTIK VA STRUKTURAL XUSUSIYATLARINI TEKSHIRISH

Ushbu tadqiqot termal bug'langan kadmiy tellurid (CdTe) yupqa plyonkalarining optik va strukturaviy xususiyatlarini o'rganadi, nanoskalali donachalar (kvant nuqtaga o'xshash xususiyatlar) bilan bog'liq kvant cheklash effektlariga urg'u beradi. CdTe - bu 1,45 eV ga yaqin to'g'ridan-to'g'ri tasma oralig'iga va ko'rinadigan diapazonda yuqori yutilish koeffitsientiga ega bo'lgan II-VI yarimo'tkazgich bo'lib, uni fotovoltaik va infraqizil optoelektronik qo'llanmalar uchun jozibador qiladi. CdTe plyonkalari termal bug'lanish orqali uchta substrat turiga joylashtirildi: shisha (04-namuna), fotoglass (06-namuna) va sitall (07-namuna). Optik spektrlar 200–1200 nm diapazonida o'lchandi, bu yuqori energiyali diapazonlararo o'tishlarga bog'liq kuchli ultrabinafsha yutilishini aniqladi. Sitallga asoslangan plyonka uchun yutilish chekkasining tizimli ko'k siljishi kuzatildi, bu kvant o'lcham effektlariga mos keladigan optik tasma oralig'ining oshishini ko'rsatadi. To'g'ridan-to'g'ri o'tishlar uchun Tauc grafiklaridan tasma oralig'i energiyalari ajratib olindi, bu shisha substrat uchun ~1,45 eV (katta hajmli CdTe ga yaqin) va fotoglass va sitall plyonkalar uchun yuqori qiymatlarni (~1,48–1,52 eV) berdi. SEM/EDS va AFM yordamida strukturaviy tavsiflash nanoskalali donalarni va p-turdagi o'tkazuvchanlik uchun qulay bo'lgan tellurga boy tarkibni ko'rsatadi. Dielektrik javob Drude-Lorentz modeli yordamida talqin qilindi, bu yerda Drude atamasi fotoglass va sitall substratlar uchun infraqizil aks ettirishni kuchaytiradigan erkin tashuvchi effektlarini hisobga oladi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, substratni tanlash va cho'ktirish sharoitlari CdTe plyonkalarining ham optik tasma oralig'ini, ham erkin tashuvchi javobini sozlashi mumkin, bu esa quyosh batareyasi yutuvchi qatlamlari va infraqizil fotodetektor qo'llanilishi uchun optimallashtirish imkonini beradi. Kelajakdagi ishlar bir xillik va qurilmaga tegishli ishlashni yaxshilash uchun boshqariladigan qo'shimchalar va jarayonlarni optimallashtirishga qaratiladi.

54
02.06.2026

TIL O'RGANISHDA TANQIDIY FIKRLASH FAOLIYATLARINING ROLI

Tanqidiy fikrlash zamonaviy ta’limning muhim tarkibiy qismiga aylandi, ayniqsa til o‘rganish sohasida, bu yerda o‘quvchilardan nafaqat lingvistik bilimlarni egallash, balki tahliliy va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini ham rivojlantirish talab etiladi. Mazkur tadqiqot tanqidiy fikrlash faoliyatlarining til o‘rganish jarayonlarini takomillashtirish hamda o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishdagi rolini o‘rganadi. Tanqidiy fikrlash faoliyatlari talabalarning ma’lumotlarni tahlil qilish, dalillarni baholash, muammolarni hal qilish va mustaqil fikr bildirishiga yordam beradi hamda shu orqali akademik va real hayotiy vaziyatlarda til qo‘llanishiga chuqurroq jalb etilishini ta’minlaydi. Tadqiqot debatlar, munozaralar, muammoli vazifalar, reflektiv yozuvlar, keys-stadilar va hamkorlikdagi loyihalar kabi faoliyatlarning til rivojlanishiga qanday hissa qo‘shishini tahlil qiladi. Mazkur faoliyatlar gapirish, yozish, o‘qish va tinglab tushunish ko‘nikmalarining rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi hamda bir vaqtning o‘zida o‘quvchilarning mustaqilligi, ijodkorligi va ishonchini shakllantiradi. Bundan tashqari, tadqiqot tanqidiy fikrlash va kommunikativ kompetensiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rib chiqadi hamda tahliliy vazifalarda faol ishtirok etadigan o‘quvchilar odatda yuqori darajadagi til bilish va samarali muloqot ko‘nikmalarini namoyon etishini ta’kidlaydi.

62
02.06.2026

INGLIZ TILI O'RTASIDA O'QITISH KONTEKSTLARIDA O'QUVCHILARNING MOTIVASIYASINI OSHIRISH UCHUN ANTROPOSENTRIK O'QITISH

Oliy ta'limda ingliz tili o'rta ta'limi (IOO) ning kengayishi lingvistik jihatdan talabchan muhitda talabalarning motivatsiyasini qo'llab-quvvatlaydigan pedagogik yondashuvlarga ehtiyojni kuchaytirdi. Mavjud tadqiqotlar IOO muammolarini ta'kidlasa-da, o'quvchilarning psixologik va kognitiv ehtiyojlarini ustuvorlashtiradigan insonga yo'naltirilgan o'qitish tizimlariga kamroq e'tibor qaratildi. Ushbu maqolada IOO kontekstida talabalarning motivatsiyasini oshirish uchun kontseptual asos sifatida antroposentrik o'qitish taklif qilinadi. O'z-o'zini belgilash nazariyasi va amaliy tilshunoslikdagi zamonaviy tadqiqotlarga tayanib, tadqiqot avtonomiya, kompetensiya va o'quvchiga yo'naltirilgan o'qitish amaliyotlari bilan bog'liqlikni birlashtirgan model ishlab chiqiladi. Maqolada antroposentrik o'qitish pedagogikani talabalarning individual ehtiyojlari, tajribalari va o'ziga xosliklari bilan uyg'unlashtirish orqali IOO bilan bog'liq motivatsion muammolarni yumshatishi mumkinligi ta'kidlangan. Ushbu tizim O'zbekiston oliy ta'limi doirasida kontekstga kiritilgan va o'qitish va o'quv dasturlarini loyihalash uchun amaliy natijalarni taqdim etadi.

66
02.06.2026

ИККИНЧИ ЖАҲОН УРУШИДАН КЕЙИН ЎЗБЕКИСТОН ИҚТИСОДИЁТИНИНГ ТИКЛАНИШ ЖАРАЁНЛАРИ

Ушбу мақолада Иккинчи жаҳон уруши якунланганидан кейин Ўзбекистон иқтисодиётининг тинч тараққиёт йўлига ўтиш жараёнлари ёритилган. Хусусан, саноат соҳасида юз берган ўзгаришлар, эришилган натижалар, йўқотилган имкониятлар, ишлаб чиқариш тармоқларининг чекланган жиҳатлари ҳамда уларнинг келиб чиқиш сабаблари ва оқибатлари тарихий далиллар асосида таҳлил этилган.

61
02.06.2026

SUN’IY INTELLEKTNING FAN VA TA’LIMDAGI AHAMIYATI

Ushbu maqola sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarining fan va ta'lim sohalaridagi tobora ortib borayotgan ahamiyatini tahlil qiladi. Fanda SI murakkab ma'lumotlarni qayta ishlash, yangi kashfiyotlarni tezlashtirish va tadqiqot jarayonlarini optimallashtirishda muhim rol o'ynaydi. Ta'limda esa u shaxsiylashtirilgan o'qitish, o'quv materiallarini yaratish va baholash tizimlarini avtomatlashtirish orqali o'qitish sifatini oshirishga xizmat qiladi. Maqolada SI ning ushbu sohalardagi mavjud imkoniyatlari, yutuqlari hamda kelajakdagi istiqbollari atroflicha ko'rib chiqiladi. Uning fan va ta'lim tizimlariga integratsiyasi innovatsion rivojlanish uchun yangi ufqlarni ochadi.

74
02.06.2026

FRIDRIX NITSHENING FALSAFIY-ANTROPOLOGIK QARASHLARIDA “A’LO ODAM” VA “SO‘NGGI INSON” KONSEPSIYASINING QIYOSIY TAHLILI

Ushbu maqola Fridrix Nitshe falsafasidagi ikki markaziy antropologik konsepsiya – a’lo odam va so‘nggi inson tushunchalarining qiyosiy tahlilini o‘z ichiga oladi. Tadqiqotda mazkur tiplardan biriga ega insonlarning iroda masalasi, axloq va qadriyatlari, o‘z erkiga bo‘lgan munosabati Nitshe qarashlarida namoyon bo‘ladi. A’lo odamning o‘z-o‘zini yenguvchi, qadriyatlari bilan yashovchi jihatlari ko‘rib o‘tilsa, so‘nggi odamning maqsadsiz hayot kechiruvchi obrazi orqali ikkisi qiyoslanadi.

56
02.06.2026

ABDURAUF FITRATNING QARASHLARIDA OILANI TASHKIL ETISH ASOSLARI VA AN’ANAVAIY OILA MUNOSABATLARI

Mazkur maqolada Abdurauf Fitratning oila va oilaviy munosabatlarga doir qarashlari tahlil qilingan. Unda mutafakkirning oilani jamiyat taraqqiyotining muhim omili sifatida baholashi, farzand tarbiyasi, er-xotin munosabatlari, ayolning oiladagi o‘rni hamda ma’naviy-axloqiy qadriyatlar haqidagi fikrlari yoritilgan. Shuningdek, Fitratning “Oila” asaridagi g‘oyalarining bugungi davr uchun dolzarbligi ilmiy asosda ochib berilgan.

53
02.06.2026

KOREYA RESPUBLIKASI TASHQI SIYOSATINING USTUVOR YO‘NALISHLARI

Mazkur maqolada Koreya Respublikasi tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlari, ularning shakllanish omillari hamda zamonaviy xalqaro munosabatlar tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Xususan, AQSH bilan strategik ittifoqchilik, Shimoliy Koreya bilan munosabatlar, Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi diplomatik faollik, iqtisodiy diplomatiya va xavfsizlik masalasining tashqi siyosatdagi ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, Koreya Respublikasining global siyosiy jarayonlardagi ishtiroki, xalqaro tashkilotlar doirasidagi faoliyati va ko‘p tomonlama hamkorlik mexanizmlariga alohida e’tibor qaratiladi.

49
31.05.2026

TURKIYA TARIXSHUNOSLIGIDA TURKISTON JADIDCHILIGI MUAMMOSINING O‘RGANILISHI (XX– XXI ASRLAR BOSHI)

Maqolada Turkiya tarixshunosligida Turkiston jadidchiligi muammosining o‘rganilishi IMRAD modeli asosida tahlil qilindi. Tadqiqotning manbaviy asosini Turkiya universitetlarida tayyorlangan dissertatsiyalar va ularda keltirilgan ilmiy xulosalar tashkil etadi. Maqsad – turk ilmiy muhitida jadidchilik qanday tushuntirilgani, qaysi yo‘nalishlar ustuvor bo‘lgani va Turkiston jadidlarining ta’lim, din, adabiyot, siyosat va ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi o‘rni qanday talqin etilganini ochishdan iborat. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Turkiya tarixshunosligida Turkiston jadidchiligi dastlab “usuli jadid” maktablari va Ismoil Gaspirali ta’siri doirasida talqin qilingan bo‘lsa, keyingi tadqiqotlarda Behbudiy, Munavvar Qori, Abdurauf Fitrat, Yosh buxoroliklar, matbuot, milliy uyg‘onish, diniy isloh va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot masalalari bilan bog‘liq kompleks harakat sifatida baholangan. Maqolada har bir asosiy fikr sahifasi ko‘rsatilgan satr osti iqtiboslari bilan berildi.

139
17.05.2026

BILIMLARNI SEMIOTIK TIZIMLASHTIRISHNING RIVOJLANISHI VA SHAKLLANISHI

Mazkur maqolada bilimlarning shakllanishi va rivojlanishi semiotik tizimlashtirish nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Unda bilim insonning tashqi olam haqidagi axborotni sezgi, idrok, tajriba, mantiqiy umumlashtirish va ijtimoiy kelishuv orqali belgilangan simvolik-kognitiv konstruksiyaga aylantirish jarayoni sifatida talqin etiladi. Maqolada belgi, simvol, tovush, so‘z, matn va konseptlarning paydo bo‘lishi hamda ularning bilimga aylanish mexanizmlari naturalistik, konvensional, antropologik va kognitiv yondashuvlar asosida yoritiladi. Shuningdek, bilimning genetik, sun’iy va ijtimoiy shakllari ajratilib, ularning inson tafakkuri, tajribasi, madaniy aloqalari va formal ta’lim tizimidagi o‘rni izohlanadi.

139
17.05.2026

IBN SINO ILMIY-FALSAFIY QARASHLARIDA MANTIQNING O‘RNI

Ushbu maqolada Abu Ali Ibn Sinoning mantiq ilmi sohasidagi falsafiy qarashlari tahlil qilinadi. Muallif Ibn Sinoning “Kitob ash-shifo”, “Ishorat va tanbihot”, “An-najot”, “Donishnoma” kabi asarlari asosida mantiqqa doir tushunchalar, hukmlar, xulosalar, isbotlash, dialektika va ritorikaga oid nazariy yondashuvlarini yoritadi. Shuningdek, mutafakkirning Aristotel va Forobiyga tayanib, mantiq ilmini qanday takomillashtirgani ko‘rsatib beriladi.

163
17.05.2026

YAPON TILIDAGI ONOMATOPOETIK SO'ZLAR (GIONGO, GITAIGO)NING LEKSIKO-SEMANTIK TUZILISH XUSUSIYATLARI

Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlar beshta guruhdan iborat mustaqil leksik-semantik tizimni tashkil etadi. Yapon tilidagi onomatopoetik so'zlarning eng fundamental xususiyatlaridan biri — fonetik shakl bilan ma'no o'rtasidagi qonuniy, tizimli bog'liqligidir. Ushbu maqolada yapon tilidagi onomatopoetik leksikaning — xususan giongo (擬音語) va gitaigo (擬態語) kategoriyalarining leksiko-semantik tuzilish xususiyatlari tadqiq etilib, tasnif, fonosemantik izomorfizm va grammatik qo'llanish xususiyatlari misollar asosida tahlil qilinadi. Yapon tilining boshqa tillardan farqli ravishda nihoyatda rivojlangan onomatopoetik tizimga egaligi asoslanadi.

155
17.05.2026